Âm nhạc đưa tôi trở lại với lập trình

Tôi lớn lên cùng âm nhạc

Với lứa 9x, vào giữa những năm 2000, hẳn nhiều người từng muốn sở hữu một chiếc máy nghe nhạc. Không quan trọng máy gì, đời nào, miễn là có chức năng chép nhạc và phát ra âm thanh là đủ. Hồi đó chưa có nhiều hình thức giải trí như bây giờ, mọi người thường chia sẻ cho nhau những bài hát yêu thích, thậm chí viết lời ra giấy, đóng thành một tuyển tập rồi chuyền tay nhau. Dù làm gì hay ở đâu, ai cũng sẵn sàng ngân nga một giai điệu quen thuộc. Âm nhạc khi ấy thật đẹp, dễ hát, dễ thuộc và dễ truyền tai nhau.

Tôi thích nghe nhạc Việt, đồng thời cũng là fan K-pop. Nhạc Việt dễ hát, dễ thuộc, nhạc nước ngoài bắt tai, vũ đạo đẹp mắt, mặc dù tôi chẳng hiểu lời. Kiểu gì thì kiểu, nghe nhạc khi ấy giống như một cuộc vui mà không ai muốn đứng ngoài. Mọi người nghe thì mình cũng nghe, mọi người thích thì mình cũng thích. Âm nhạc trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống của tôi.

Khi đi học xa nhà, tôi không còn nghe nhạc nhiều và cũng không còn theo dõi những ban nhạc, ca sĩ năm xưa mà mình từng yêu thích. Âm nhạc dần gắn với cảm xúc nhiều hơn. Có những bài hát gắn liền với một giai đoạn của cuộc đời, chỉ cần cất lên là ký ức ùa về. Món quà vô giá là một trong những bài hát như thế. Cho đến bây giờ, mỗi khi tiếng piano dạo đầu vang lên, tôi lại bồi hồi nhớ về những ngày thấp thỏm cùng lũ bạn trong quán net năm xưa. Tôi dần nghe nhạc có chọn lọc hơn. Không phải bài nào thu hút nhiều lượt nghe tôi cũng thích, ít nhất nó phải đồng điệu với cuộc sống hiện tại hoặc là một phần âm nhạc thời thơ ấu vẫn còn nằm sâu trong tiềm thức.

Nhiều năm trước, chẳng nhớ vì lý do gì, tôi quyết định mua một chiếc đàn ghi-ta về tập chơi. Ban đầu tưởng dễ, nhưng nó khó hơn tôi nghĩ. Việc bấm và gảy dây đàn hết sức khó khăn, tư thế cùng những thế bấm hợp âm cũng đủ làm tôi nhức đầu. Chưa kể da tôi vốn mỏng nên đầu ngón tay bấm vào những sợi dây thép kéo căng rất đau và rát, đau nhất là ngón út mỏng manh, yếu đuối. Nhưng tôi không bỏ cuộc mà vẫn tiếp tục tập, cho đến một ngày cây đàn hỏng vì dây bị siết quá căng, làm bung cả tấm gỗ ở phần thân và không thể dán lại. Thế là tôi đành bỏ dở "đam mê" của mình. Khi cảm hứng không đi cùng sự kiên trì, người ta rất dễ bỏ qua điều mình chưa làm đến nơi đến chốn. Âm nhạc và lập trình đều cần kỹ năng cùng sự luyện tập nếu muốn thành thạo.

Giai đoạn 2018–2019 là khoảng thời gian những bản cover trở nên thịnh hành. Ai cũng có thể hát lại ca khúc mình thích rồi chia sẻ lên mạng xã hội. Tôi theo dõi một số người, phần vì thấy lạ, phần vì họ có âm điệu riêng mà tôi chưa từng nghe ở đâu trước đó. Người hát không cần quá bận tâm về vẻ bề ngoài, vị trí hay sân khấu, đôi khi chỉ cần một cây đàn, ngồi ở bất kỳ đâu, họ cũng có thể chơi nhạc và hát theo cảm xúc. Tôi dần ngưỡng mộ những người vừa biết chơi nhạc vừa biết hát, trình diễn ca khúc theo cách riêng và dạt dào tình cảm. Theo thời gian, tôi chú ý hơn đến phong cách của mỗi người và định hình lại gu âm nhạc của mình. Tôi nhận ra điều làm mình ngưỡng mộ không chỉ là bài hát mà còn là khoảnh khắc, sự mộc mạc và cảm xúc gắn liền với nó.

Nhiều lúc tôi tự hỏi: nếu không theo nghề lập trình thì sao? Liệu tôi có đi theo con đường âm nhạc? Tôi có thật sự đam mê hoặc sở hữu chút năng khiếu nào không? Nói ra bạn đọc đừng cười 😅. Câu hỏi ấy không chỉ xuất hiện một lần. Thi thoảng, mỗi khi có dịp ôn lại nhạc xưa, tôi lại tự huyễn hoặc mình như thế.

Âm nhạc là cảm nhận

Chơi game là một trong những cách giúp tôi giải tỏa căng thẳng sau giờ làm việc. Tuy nhiên, trò chơi điện tử ngày nay đã bớt vui đi nhiều vì quỹ thời gian hạn hẹp và không còn lũ bạn năm xưa chơi cùng. Chưa kể, đôi khi chơi còn khiến tôi căng thẳng hơn vì vài lý do như... chơi mãi mà không thắng. Đi bộ, chạy bộ hay chơi thể thao cũng là những cách rất tốt để rèn luyện cơ thể và thư giãn đầu óc. Chỉ cần ra ngoài đi dạo một chút và hít thở không khí trong lành, tâm trạng của tôi đã có thể tốt hơn.

Âm nhạc lại ở một chiều hướng khác: nó không buộc tôi phải vận động hay rời bàn làm việc, nhưng vẫn có thể đưa tâm trí đến một nơi khác. Âm nhạc giúp tôi thư giãn, xoa dịu cảm xúc và nối lại những kỷ niệm. Một bản nhạc cất lên có thể giúp tôi nhìn thấy mình của nhiều năm trước, nhớ về những bài học trong quá khứ, đôi khi còn muốn quay lại một ngày đầy ắp điều tuyệt vời khó phai. Mỗi bài hát đều ẩn chứa thông điệp của người sáng tác. Có bài mang giai điệu vui tươi, có bài đầy khí thế hào hùng, cũng có bài nhẹ nhàng, sâu lắng và chan chứa tình cảm. Tùy tâm trạng, tôi chọn một bài phù hợp để nghe; chẳng cần đi đâu xa hay làm gì, chỉ cần thả mình vào giai điệu và lời ca.

Nhiều lúc gặp một bài toán khó, không thể giải quyết trong ngày một ngày hai, tôi cảm thấy bứt rứt và khó chịu. Cảm giác ấy giống như dù đang làm bất cứ việc gì, tôi vẫn nghĩ về nó và tự hỏi còn cách giải nào khác hay không. Đi bộ, chạy, ăn, tắm hay ngủ cũng không khiến tôi ngừng suy nghĩ. Những lúc như thế, tôi thường chọn nghe nhạc. Khi một bản nhạc vang lên, cảm xúc ùa về, những âu lo dần lắng xuống và tôi tự nhiên thấy nhẹ lòng hơn hẳn. Trong quá trình làm ứng dụng OpenNotas, tôi giống như một người đi mượn, tâm trí chỉ dành cho những vấn đề cần giải quyết để kịp ngày phát hành. Vào những buổi chiều muộn hoặc sáng sớm khi mặt trời còn chưa ló, tôi đeo tai nghe, thong thả đi hết vài vòng sân. Sau những quãng đường ấy, tôi lại tin rằng rồi sẽ có cách giải quyết.

Cho đến bây giờ, mỗi khi ở một mình vào ban đêm, tôi vẫn thích nghe lại những bài hát trong quá khứ đã từng để lại dấu ấn. Giọng hát ngân lên giữa màn đêm tĩnh lặng mang đến một cảm giác rất khó tả: vừa bồi hồi, day dứt, vừa chứa đựng niềm vui man mác.

Nghệ sĩ và lập trình

Với tôi, nghệ sĩ là bất kỳ ai có khả năng trình diễn nghệ thuật. Nghệ thuật được nhắc đến ở đây là sức sáng tạo phi vật thể có thể làm rung động người khác, truyền tải thông điệp nhân văn mà không trái với thuần phong mỹ tục. Mỗi nghệ sĩ có một nét đặc trưng chỉ thuộc về họ, chính cách thể hiện ấy khiến tôi lựa chọn quan tâm đến người này thay vì người khác. Mỗi khi nhìn một người chơi nhạc cụ, tôi thấy họ và nhạc cụ hòa quyện vào nhau như hương và hoa. Từ cử chỉ, hành động đến nét mặt của họ đều toát lên niềm hạnh phúc. Điều đó làm tôi liên tưởng đến nghề lập trình: không có giai điệu và lời hát nhưng vẫn ẩn chứa một thứ khó diễn tả bằng lời trong từng sản phẩm làm ra.

Dù là ai hay làm nghề gì, mỗi người đều có cách cảm nhận riêng về cuộc sống. Nghe một bài hát hay cũng giống như bắt gặp một dự án đầy ý nghĩa. Ca sĩ hát cho người nghe, còn lập trình viên tạo ra chương trình phục vụ người dùng. Nhiều dự án mã nguồn mở mang lại giá trị và truyền cảm hứng cho người đi sau tiếp tục sáng tạo. Có những bài hát khắc sâu trong tâm trí, cũng như trải nghiệm học được một điều từ mã nguồn của người khác. Sau này, khi bài hát cất lên hoặc dự án được nhắc lại ở đâu đó, tôi vẫn thấy quý trọng khoảnh khắc lần đầu bắt gặp chúng.

Khi nói đến kỹ thuật, mỗi người có một cách rèn luyện và thể hiện khác nhau. Người chơi nhạc bắt đầu bằng việc làm quen với gam, nhịp, ngón tay và âm sắc. Lập trình viên bắt đầu bằng cú pháp, thuật toán và công cụ. Ban đầu, mọi thứ đều gượng gạo, người ta phải nhìn từng nốt nhạc hoặc tra từng dòng tài liệu, nhưng sau nhiều lần lặp lại, chúng dần trở thành phản xạ. Khi nền tảng đủ vững, cả hai mới có thể dành tâm trí cho điều quan trọng hơn, muốn thể hiện điều gì và thể hiện nó theo cách nào. Không có kỹ năng nào tự nhiên mà đến, cũng không có trái ngọt nào dành cho người thiếu kiên trì.

Sáng tạo của họ cũng không diễn ra trong một khoảng không hoàn toàn tự do. Nhạc sĩ làm việc trong nhịp, hòa âm và cấu trúc. Lập trình viên làm việc với yêu cầu, tài nguyên và những ràng buộc của hệ thống. Cùng một bài hát, mỗi người có thể trình diễn theo một cách khác. Cùng một bài toán, mỗi lập trình viên cũng có thể lựa chọn cách thiết kế chương trình khác nhau. Giới hạn không nhất thiết bóp nghẹt sáng tạo, đôi khi chính chúng vô tình tạo nên phong cách riêng.

Thăng hoa đến khi người nghệ sĩ có thể truyền tải trọn vẹn cảm xúc của bài hát. Với tôi, cảm giác ấy xuất hiện khi những mảnh ghép của một vấn đề bỗng nối lại với nhau, ý tưởng dần thành hình và được truyền tải qua sản phẩm làm nên từ những đoạn mã. Điều thú vị là những khoảnh khắc như vậy không phải lúc nào cũng đến khi tôi cắm cúi trước màn hình máy tính. Đôi khi nó đến sau một khoảng dừng, một bài hát hoặc một đoạn đường chạy bộ. Dừng lúc ấy không có nghĩa là từ bỏ mà là nhường cho tâm trí một khoảng trống để sắp xếp lại những điều chưa thông. Khi trở lại vấn đề vẫn còn nguyên, nhưng cách nhìn của tôi đã khác.

Âm nhạc và viết lách

Có những bản nhạc chỉ nghe qua một lần đã thấy thấm, nhẩm trong đầu thêm vài lần là có thể thuộc. Trước đây, tôi không có thói quen đọc lời bài hát, từ khi nghe những bản cover có tiết tấu chậm, tôi mới bắt đầu để ý nhiều hơn. Có bài sử dụng câu từ mộc mạc, thân thuộc và đơn giản, nhưng cũng có những bài mang chất "thi sĩ", với ca từ chỉn chu, giàu vần điệu và hợp với ngữ cảnh đến bất ngờ. Nếu chú ý kỹ hơn, có thể nhận ra nhiều nghệ sĩ sở hữu lối viết lời rất đặc trưng, sự phong phú của ca từ phụ thuộc nhiều vào vốn từ của họ. Viết một đoạn văn xuôi đã khó, huống hồ viết lời ca vừa cô đọng, vừa hòa vào giai điệu mà vẫn truyền tải được giá trị nghệ thuật.

Không biết bạn đọc thấy thế nào, nhưng đối với tôi, câu từ rất quan trọng. Sự khác biệt giữa một bài hát và một đoạn văn xuôi nằm ở chỗ bài hát còn có giai điệu cùng cách thể hiện cảm xúc, trong khi văn xuôi phải cố gắng truyền tải những điều đó qua con chữ. Ngược lại, lời bài hát thường phải cô đọng mà vẫn giữ được ý nghĩa. Tiếng Việt rất giàu và đẹp; đôi khi chỉ một từ láy hay từ ghép được đặt vào hoàn cảnh hợp lý cũng đủ sức tượng hình thay cho cả đoạn miêu tả. Đọc lời hát là một cách để tôi học thêm cách dùng từ, còn lắng nghe là cách cảm nhận nhịp điệu và sự nhấn nhá có thể đưa vào văn bản viết cho bạn đọc.

Viết không khó, nhưng để viết ra một điều có đầu có cuối, nội dung rõ ràng và trình bày mạch lạc, việc lựa chọn từ ngữ rất quan trọng. Không phải ai cũng diễn đạt giống nhau. Khi thích một tác giả, nhiều khả năng tôi cũng sẽ tìm đọc những tác phẩm khác của họ, bởi giọng văn quen thuộc dễ mang đến cảm giác gần gũi và khơi dậy sự đồng cảm. Âm nhạc cũng vậy, mỗi người có một phong cách, đôi khi chỉ cần vài câu hát vang lên, tôi đã có thể nhận ra người mình yêu thích.

Đọc văn của một người đủ lâu, đôi khi không cần nhìn tên vẫn có thể nhận ra cách viết của họ. Đọc mã nguồn cũng vậy, cách đặt tên, chia nhỏ vấn đề hay xử lý những trường hợp không như mong đợi đều ít nhiều để lại dấu ấn của người viết. Tôi cũng mong mỗi bài viết của mình có thể giữ lại một điều gì đó riêng, không nhất thiết bằng câu chữ cầu kỳ mà bằng cách chân thành kể lại cảm xúc trong lúc viết. Có lẽ đây là nơi cả 3 âm nhạc, lập trình, viết giao thoa với nhau. Kỹ thuật tạo nền móng, còn dấu ấn tạo đồng cảm.

Tổng kết

"Không có âm nhạc, cuộc đời sẽ là một sai lầm" (Without music, life would be a mistake) là câu nói nổi tiếng của triết gia người Đức Friedrich Nietzsche trong tác phẩm *Hoàng hôn của những thần tượng*. Với tôi, âm nhạc có thể diễn đạt những điều mà ngôn từ đôi khi bất lực, giúp con người chạm đến nơi sâu thẳm trong tiềm thức và cảm xúc. Giai điệu cùng nhịp điệu mang lại sự thư giãn, xoa dịu tổn thương và giảm bớt áp lực trong cuộc sống.

Dứt ra khỏi giai điệu du dương cũng là lúc quay lại với công việc thường ngày. Bộn bề lo toan vẫn còn phía trước. Bàn phím, màn hình, máy tính cùng những vấn đề tồn đọng chưa hề biến mất. Nhưng người ngồi trước màn hình đã khác, có thêm niềm tin và sẵn sàng thử một lần nữa. Âm nhạc không làm công việc thay tôi, nhưng nó giúp tôi tìm lại trạng thái tinh thần để tiếp tục viết và hoàn thành những điều còn dang dở.

Bài viết này cũng ra đời sau một lần tôi vô tình nghe lại những bản nhạc xưa. Chúng thôi thúc tôi phải viết ra một điều gì đó. Dù hay hay dở, sau này khi có dịp đọc lại, tôi vẫn có thể mỉm cười và nghĩ: "À, thì ra đã từng có một khoảnh khắc như thế tồn tại."